De volgende woensdag stond de tweede koffie om precies half elf op tafel.
Herman was er weer.
Dezelfde grijze jas.
Dezelfde plek bij het raam.
Dezelfde bestelling.
“Twee koffie.”
“Zwart en met melk, geen suiker.”
Herman knikte tevreden.
“Je leert snel.”
“Na een half jaar begint het te lukken.”
Lotte zette de kopjes neer.
Ze wilde weglopen, maar Herman keek naar de stoel naast hem.
“Je mag vandaag wel even zitten.”
Lotte keek verbaasd.
“Op die stoel?”
“Nee.”
Hij wees naar de stoel naast hem.
“Die.”
Ze glimlachte.
“Ik moet werken.”
“Dan niet.”
“Maar het is rustig.”
Ze trok de stoel naar achteren en ging zitten.
Niet tegenover hem.
De stoel tegenover Herman bleef leeg.
Met de tweede koffie ervoor.
“Waarom Australië?” vroeg Lotte.
Herman keek haar aan.
“Je bent behoorlijk nieuwsgierig.”
“U begon vorige week zelf.”
“Dat is waar.”
Hij nam een slok.
“Marieke had daar iemand leren kennen.”
“Een Australiër?”
“Een Nederlander. Thomas.”
“En die wilde emigreren?”
“Ze wilden samen.”
“U mocht hem niet?”
“Jawel.”
Dat had Lotte niet verwacht.
“Dan begrijp ik het niet.”
Herman keek naar buiten.
“Het ging niet om Thomas.”
“Waar ging het dan om?”
“Mij.”
Zijn vrouw Anneke was zeven maanden eerder overleden.
Kanker.
Snel.
Veel sneller dan iemand had verwacht.
Herman en Anneke waren 34 jaar getrouwd geweest.
Marieke was hun enige kind.
“Na de begrafenis kwam ze bijna iedere dag langs,” vertelde Herman.
“Boodschappen. Koken. Administratie. Alles.”
“Ze zorgde voor u.”
“Veel te veel.”
Herman zag dat toen niet.
Hij zag alleen dat zijn vrouw weg was.
En dat zijn dochter de enige persoon was die nog voelde als thuis.
Toen vertelde Marieke dat zij en Thomas al langer plannen hadden om naar Australië te vertrekken.
Ze hadden het uitgesteld vanwege Anneke.
Nu wilden ze gaan.
“Ik dacht dat ze mij ook in de steek liet.”
“Terwijl ze gewoon haar eigen leven wilde.”
“Dat begrijp ik nu.”
“Toen niet?”
Herman glimlachte wrang.
“Toen vond ik mezelf vooral erg zielig.”
De avond voor haar vertrek kregen ze ruzie.
Een ruzie die begon over een koffer.
Marieke wilde een oude fotocamera van haar moeder meenemen.
Herman wilde dat niet.
Van de camera ging het naar Australië.
Van Australië naar haar moeder.
En van haar moeder naar alles wat Herman de maanden daarvoor niet had gezegd.
“Ik zei dat haar moeder zich kapot zou schamen.”
Lotte trok haar wenkbrauwen op.
“Dat is nogal…”
“Verschrikkelijk?”
“Ik wilde ‘hard’ zeggen.”
“Verschrikkelijk is beter.”
Marieke begon te huilen.
Ze zei dat ze haar eigen leven niet kon stopzetten omdat haar vader bang was alleen te zijn.
En toen zei Herman de woorden die zestien jaar later nog steeds iedere woensdag tegenover hem zaten.
“Als jij nu weggaat, hoef je voor mij niet meer terug te komen.”
Marieke had hem aangekeken.
Heel lang.
Toen had ze gezegd:
“Meen je dat?”
Herman had één kans gehad.
Eén simpel woord was genoeg geweest.
Nee.
Maar hij was boos.
Verdrietig.
Trots.
“Ja,” had hij gezegd.
De volgende ochtend vertrok ze.
“Heeft u daarna nooit gebeld?”
“Natuurlijk wel.”
“En?”
“De eerste weken nam ze niet op.”
“Logisch.”
“Dat vond ik toen niet.”
Daarna veranderde haar nummer.
Herman stuurde brieven naar haar adres in Australië.
De eerste kwam terug.
Vertrokken – adres onbekend.
Een tweede ook.
Hij probeerde via Thomas’ familie contact te krijgen.
Zij wilden zich er niet mee bemoeien.
“En toen?”
“Toen deed ik iets waar ik heel goed in was.”
“Wat?”
“Wachten.”
Lotte keek naar de lege stoel.
“Daar bent u inderdaad behoorlijk ervaren in.”
Herman glimlachte.
“Blijkbaar.”
Marieke bleef uiteindelijk maar drie jaar in Australië.
Dat ontdekte Herman veel later.
De relatie met Thomas liep stuk.
Marieke keerde terug naar Nederland.
“Maar ze nam geen contact op?”
“Nee.”
“Hoe wist u dat ze terug was?”
“Via iemand die haar kende van vroeger.”
“Waar woonde ze?”
“Utrecht.”
“En u bent niet gegaan?”
Herman zweeg.
“Waarom niet?”
“Trots, denk ik.”
“Na drie jaar nog?”
“Trots heeft geen houdbaarheidsdatum.”
Lotte dacht aan haar eigen vader.
Die kon drie dagen beledigd zijn omdat iemand de vaatwasser verkeerd had ingeruimd.
Misschien begreep ze het beter dan ze wilde toegeven.
“En later?”
“Later durfde ik niet meer.”
“Waarom?”
“Hoe langer je wacht, hoe groter de eerste stap wordt.”
Hij wees naar de afstand tussen hun tafel en de deur.
“Na een jaar is het een straat.”
“En na zestien?”
“Een oceaan.”
Herman ontdekte zeven jaar geleden dat Marieke opnieuw was verhuisd.
Dit keer naar een plaats veel dichterbij.
Hij had via via een adres gekregen.
“Toen heb ik die brief gestuurd.”
“De brief over het café.”
“Ja.”
“Waarom niet gewoon naar haar huis?”
“Dat wilde ik.”
“Maar?”
“Ik stond voor haar deur.”
Lotte keek hem aan.
“Serieus?”
“Bijna twintig minuten.”
“En u heeft niet aangebeld?”
“Nee.”
“Waarom?”
Herman keek naar zijn handen.
“Er stond een fiets voor het huis.”
“Een fiets?”
“Een kinderfiets.”
Lotte zweeg.
“Roze. Met een mandje voorop.”
Hij glimlachte even.
“Ik wist niet dat ze kinderen had.”
“En toen?”
“Toen realiseerde ik me dat ik niet alleen haar leven had gemist.”
Lotte begreep het.
“U bent opa.”
“Misschien.”
“Misschien?”
“Ik weet niets zeker.”
“Maar die fiets…”
“Kan van een buurkind zijn geweest.”
“En daarom ging u weg?”
“Ik raakte in paniek.”
Herman keek haar aan.
“Wat moest ik zeggen als een kind opendeed?”
Lotte wist het niet.
“Hallo, misschien ben ik je opa” leek inderdaad niet ideaal.
“Dus u stuurde een brief.”
“Ja.”
Hij vertelde daarin dat hij spijt had.
Niet één keer.
Niet alleen van die ene zin.
Van alle jaren daarna waarin hij te trots en later te bang was geweest om het goed te maken.
En helemaal onderaan schreef hij:
Iedere woensdag om half elf zit ik in De Linden. Aan onze oude tafel. Ik bestel nog steeds zwarte koffie. Als je ooit met me wilt praten, staat die van jou ernaast. Met melk. Geen suiker. Je hoeft niet te bellen. Je hoeft niets uit te leggen. Kom alleen zitten.
“En sinds die brief…”
“Twee koffie.”
“Zeven jaar lang?”
“Bijna.”
Lotte keek naar het onaangeraakte kopje.
“Dat zijn heel veel weggegooide koffies.”
“Ik betaal ze netjes.”
“Daar gaat het niet om.”
“Voor Daan wel.”
Lotte keek verbaasd op.
“Hoe weet u hoe hij heet?”
“Ik zit hier al zeven jaar. Ik let ook weleens op.”
Ze moest lachen.
Die middag vertelde Lotte thuis over Herman.
Niet alles.
Gewoon tijdens het eten.
Haar moeder had gevraagd hoe haar dag was geweest.
“Die oude man was er weer.”
“Welke oude man?”
“Die iedere woensdag twee koffie bestelt.”
“O ja. Die met die dochter.”
Lotte had eerder iets over hem verteld.
“Hij heeft haar al zestien jaar niet gezien.”
“Vreselijk.”
“Ze heet Marieke.”
Haar moeder prikte een stukje aardappel aan haar vork.
“Er zijn veel Mariekes.”
“Marieke de Graaf.”
De vork bleef halverwege hangen.
Lotte zag het onmiddellijk.
“Wat?”
“Niets.”
“Mam.”
Haar moeder legde de vork neer.
“Hoe oud is die man?”
“79.”
“En zijn dochter?”
“Geen idee. Midden veertig ongeveer.”
“Is zijn vrouw overleden?”
“Ja.”
Haar moeder keek haar aan.
“Anneke?”
Nu was Lotte degene die verstijfde.
“Hoe weet jij dat?”
Haar moeder zei een paar seconden niets.
“Ik denk dat ik Marieke ken.”
“Wat?”
“Van vroeger.”
“Hoe vroeger?”
“Wij hebben een paar jaar bij hetzelfde bedrijf gewerkt.”
“Wanneer?”
“Een jaar of twaalf geleden.”
Lotte ging rechter zitten.
“Heb je nog contact met haar?”
“Niet echt.”
“Maar je weet waar ze woont?”
“Ik weet waar ze toen woonde.”
“Waar?”
Haar moeder noemde een wijk.
Lotte kende die.
Tien minuten fietsen van het café.
“Dat meen je niet.”
“Lotte.”
“Ze woont hier?”
“Ik weet niet of ze daar nog woont.”
“Heb je haar nummer?”
“Nee.”
“Facebook?”
“Misschien.”
Haar moeder keek haar streng aan.
“Ga je hier alsjeblieft niet tussen zitten?”
“Dat doe ik niet.”
“Je gezicht zegt iets anders.”
“Ik heb gewoon een gezicht.”
“Een gezicht dat ik 27 jaar ken.”
Lotte pakte haar telefoon.
“Lotte.”
“Ik doe niets.”
Ze typte de naam toch in.
Marieke de Graaf.
Geen resultaat dat ze zeker kon herkennen.
“Misschien gebruikt ze een andere achternaam.”
Haar moeder zuchtte.
“Laat het.”
“Die man bestelt al zeven jaar iedere woensdag koffie voor haar.”
“Dat is heel verdrietig. Maar het blijft hun leven.”
Lotte wist dat haar moeder gelijk had.
Dus legde ze haar telefoon weg.
De week daarna vertelde ze Herman niets.
Ook de week daarna niet.
Ze had haar moeder beloofd zich er niet mee te bemoeien.
Maar iedere keer als ze de koffie met melk neerzette, dacht ze:
Misschien woont ze tien minuten hiervandaan.
Het voelde bijna absurd.
Alsof twee mensen al jaren aan weerszijden van dezelfde deur stonden zonder te weten dat ze alleen de klink hoefden aan te raken.
Op de derde woensdag kon Lotte het niet laten.
“Weet uw dochter dat u hier nog steeds komt?”
Herman keek op.
“Ja.”
“Weet u dat zeker?”
“Ze heeft de brief gekregen.”
“Hoe weet u dat?”
“Ik heb hem aangetekend verstuurd.”
“Oké.”
“Waarom vraag je dat?”
“Nergens om.”
“Lotte.”
Ze keek hem aan.
“Wat?”
“Je bent een slechte leugenaar.”
“Dat zegt mijn moeder ook.”
Herman wachtte.
Lotte zuchtte.
“Mijn moeder denkt dat ze Marieke kent.”
Hij verstijfde.
“Wat?”
“Ze hebben jaren geleden samengewerkt.”
“Waar?”
Lotte vertelde het.
Herman keek naar het raam.
“Dat is hier vlakbij.”
“Ja.”
“Woont ze daar nog?”
“Dat weet ik niet.”
“Heb je haar gesproken?”
“Nee.”
Herman keek haar plotseling scherp aan.
“Dat wil ik ook niet.”
Lotte was verbaasd.
“Wat?”
“Jij gaat haar niet bellen.”
“Ik heb haar nummer niet eens.”
“Ook niet zoeken.”
“Maar—”
“Nee.”
Zijn stem was harder dan ze van hem kende.
“Ze weet waar ik ben.”
“Herman…”
“Ze weet het.”
Hij wees naar de lege stoel.
“Als ze hier niet zit, heeft ze daar een reden voor.”
“Misschien durft ze niet.”
“Dan is dat haar keuze.”
“U durfde zestien jaar ook niet.”
Hij keek haar aan.
Die kwam aan.
Lotte had onmiddellijk spijt.
“Sorry.”
Herman stond op.
“Volgende week.”
Hij pakte zijn jas.
“Herman.”
“Half elf.”
Daarna vertrok hij.
De tweede koffie bleef vrijwel vol achter.
Lotte hield zich aan haar woord.
Ze zocht Marieke niet.
Ze vroeg haar moeder niets meer.
En de volgende woensdag stond Herman gewoon weer voor de deur.
Alsof hun gesprek nooit had plaatsgevonden.
“Twee koffie?”
“Alsjeblieft.”
Daarna nog een woensdag.
En nog één.
Tot op een dinsdagmiddag de telefoon van het café ging.
Daan nam op.
“Café De Linden, goedemiddag.”
Lotte stond bij de koffiemachine.
Ze hoorde maar de helft van het gesprek.
“Ja… die werkt hier.”
Daan keek naar haar.
“Een moment.”
Hij hield de telefoon tegen zijn borst.
“Voor jou.”
“Wie?”
“Geen idee. Een vrouw.”
Lotte pakte de telefoon.
“Met Lotte.”
Een paar seconden bleef het stil.
“Hallo?”
“Ben jij de Lotte die mijn vader kent?”
Lotte voelde onmiddellijk dat er iets niet klopte.
“Wie spreekt er?”
Weer stilte.
Toen zei de vrouw:
“Mijn naam is Marieke.”
Lotte kneep harder in de telefoon.
“Marieke…”
“De Graaf.”
Lotte keek naar de tafel bij het raam.
Leeg.
Morgen om half elf zou daar opnieuw een kop koffie met melk staan.
“Volgens mij,” zei Marieke, “heb jij met mijn vader over mij gesproken.”
“Hoe komt u aan mijn nummer?”
“Je moeder.”
Lotte sloot haar ogen.
Mam.
Natuurlijk.
“Ik heb u niet gezocht.”
“Dat weet ik.”
“Uw vader wilde absoluut niet dat ik—”
“Ik weet waar mijn vader iedere woensdag zit.”
Lotte zweeg.
“Al jaren.”
“Maar waarom…”
Ze stopte.
Dat ging haar niets aan.
Marieke gaf zelf antwoord.
“Waarom ik nooit naar binnen ben gegaan?”
“Ja.”
Aan de andere kant van de lijn hoorde Lotte haar ademhalen.
Toen zei Marieke:
“Omdat je vader je maar één kant van het verhaal heeft verteld.”
Lotte voelde een rilling over haar armen.
“Wat bedoelt u?”
“Mijn vader denkt dat ik zestien jaar geleden ben weggegaan en daarna niets meer van me heb laten horen.”
“Ja.”
“Dat is niet waar.”
Lotte keek opnieuw naar de lege stoel.
“Ik heb hem geschreven.”
“Wanneer?”
“De eerste brief drie weken nadat ik in Australië aankwam.”
Marieke zweeg even.
“En daarna nog elf.”
“Elf brieven?”
“Ja.”
“Maar Herman zei dat hij nooit—”
“Dat weet ik.”
“Hoe kunt u dat weten?”
Marieke ademde diep in.
“Omdat ik jaren later ontdekte wie ze allemaal heeft teruggestuurd.”
Lotte zei niets.
“Mijn tante.”
“Hermans zus?”
“Ja.”
“Waarom zou zij dat doen?”
“Ze vond dat ik mijn vader in de steek had gelaten nadat mijn moeder stierf.”
“Maar…”
“Ze onderschepte mijn post. Ze stuurde sommige brieven terug. Andere heeft ze jarenlang bewaard.”
Lotte voelde haar maag samentrekken.
“Uw vader weet dit niet.”
“Nee.”
“Waarom heeft u het hem nooit verteld?”
Marieke lachte zacht.
Niet vrolijk.
“Daar komen we bij het gedeelte waar ik net zo stom ben geweest als hij.”
“Wat bedoelt u?”
“Toen ik ontdekte wat mijn tante had gedaan, waren er al jaren voorbij.”
“Maar u wist toch van zijn brief? Van de koffie?”
“Ja.”
“Waarom bent u dan nooit gekomen?”
Het bleef lang stil.
Zo lang dat Lotte dacht dat de verbinding was verbroken.
Toen zei Marieke:
“Ik ben wel gekomen.”
Lotte fronste.
“Wanneer?”
“Vaak genoeg.”
“Ik heb u hier nooit gezien.”
“Niet binnen.”
Marieke’s stem brak een beetje.
“Ik heb meerdere woensdagen aan de overkant in mijn auto gezeten.”
Lotte keek door het raam.
Naar de parkeerplaatsen aan de andere kant van de straat.
“U zag hem?”
“Ja.”
“En hij u niet.”
“Nee.”
“Waarom ging u niet naar binnen?”
Marieke antwoordde niet meteen.
Toen zei ze:
“Omdat zestien jaar geleden mijn vader bang was dat hij mij kwijt zou raken.”
Ze slikte hoorbaar.
“En inmiddels ben ik degene die bang is.”
“Waarvoor?”
“Dat we te laat zijn.”
Lotte dacht aan Hermans ziekenhuisopname.
Aan zijn trillende handen.
Aan zijn bleke gezicht.
“Marieke…”
“Is mijn vader ziek?”
Lotte wist niet wat ze mocht zeggen.
“Dat moet u hem zelf vragen.”
Stilte.
Toen:
“Is hij er morgen?”
Lotte keek naar de klok.
Woensdag.
Half elf.
Zoals altijd.
“Ja.”
“En zet je nog steeds twee koffie neer?”
“Ja.”
Marieke begon zacht te huilen.
Lotte wachtte.
Na een tijdje vroeg ze:
“Wat moet ik doen?”
Lotte keek naar de lege stoel bij het raam.
Ze dacht aan Hermans woorden.
Ze weet waar ik ben.
Hij had gelijk gehad.
Marieke wist het.
Al die tijd.
“Ik ga u niet vertellen wat u moet doen,” zei Lotte.
“Waarom niet?”
“Omdat ik volgens mij al veel te ver in iets zit wat eigenlijk tussen u en uw vader hoort te zijn.”
Marieke lachte zacht door haar tranen heen.
“Waarschijnlijk.”
“Maar ik kan u wel één ding vertellen.”
“Wat?”
Lotte keek naar de tafel.
“Morgen is het woensdag.”
Aan de andere kant bleef het stil.
“Half elf,” zei Lotte.
Toen verbrak Marieke de verbinding.